KHAI THÁC NƯỚC NGẦM TRÁI PHÉP, “QUẢ BOM TỪ LÒNG ĐẤT”

Nước ngầm được ví như "tài khoản tiết kiệm" khổng lồ mà thiên nhiên ban tặng. Tuy nhiên, việc khai thác ồ ạt, không kiểm soát, đặc biệt là khai thác trái phép, đang khiến tài khoản này cạn kiệt một cách báo động, kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng cho môi trường và chính cuộc sống của chúng ta. Chuyên đề này sẽ chỉ rõ những rủi ro và đề xuất hướng đi bền vững.

Khai Thác Nước Ngầm Trái Phép Là Gì?

Đó là việc khoan, đào, hút nước ngầm mà không có giấy phép do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp, hoặc khai thác vượt quá lưu lượng, độ sâu cho phép trong giấy phép. Hành vi này đang diễn ra phổ biến tại các khu vực sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và thậm chí là các tòa nhà, hộ gia đình.

Hậu Quả Nghiêm Trọng: “Không Chỉ Là Cạn Kiệt” hậu quả của việc khai thác nước ngầm trái phép đang mang đến nhiều hậu quả nghiêm trọng hơn:

Sụt Lún Đất & Biến Dạng Địa Chất:

• Cơ chế: Nước ngầm đóng vai trò như "bộ khung" chống đỡ các lỗ rỗng trong lòng đất. Khi bị hút cạn, các lỗ rỗng này xẹp xuống, gây sụt lún bề mặt.
• Hệ quả: Nền đất yếu đi, gây nứt nẻ công trình, sụt lún đường sá, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hạ tầng. Các đô thị lớn ven biển còn đối mặt với nguy cơ ngập mặn và xâm nhập mặn do nước biển tràn vào lấp đầy các tầng chứa nước đã bị hạ thấp. 

Hình 1: Hố sụt lún lớn trên tuyến Quốc lộ 3B, đoạn qua xã Kim Lư, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn

Ô Nhiễm & Suy Thoái Chất Lượng Nguồn Nước:

• Mực nước ngầm hạ thấp làm thay đổi dòng chảy, tạo điều kiện cho các nguồn nước bẩn trên mặt (nước thải, nước nhiễm mặn) thấm xuống, gây ô nhiễm chéo.
• Tầng nước ngầm sâu có nguy cơ nhiễm phèn, nhiễm các kim loại nặng (asen, sắt...) khi bị khai thác quá mức.

Hình 2: Nước giếng bị nhiễm phèn

Hệ Sinh Thái Bị Tàn Phá:

Dòng chảy của các con sông, suối có nguồn cung từ nước ngầm bị ảnh hưởng, gây khô hạn, suy giảm đa dạng sinh học.

Rủi Ro Pháp Lý & Kinh Tế Cho Doanh Nghiệp:

• Xử phạt nặng: Hành vi khai thác trái phép có thể bị xử phạt hành chính rất lớn, thậm chí bị đình chỉ hoạt động.
• Mất uy tín: Doanh nghiệp không tuân thủ pháp luật về tài nguyên và môi trường sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến hình ảnh và thương hiệu.
• Chi phí xử lý hậu quả cao: Chi phí khắc phục sụt lún, xử lý nước nhiễm mặn/ô nhiễm sau này sẽ lớn gấp nhiều lần chi phí khai thác hợp pháp ban đầu.

Giải Pháp Ứng Phó & Hướng Đi Bền Vững

Thay vì đối mặt với rủi ro, doanh nghiệp và cộng đồng nên chủ động lựa chọn các giải pháp bền vững:

1. Tuân Thủ Pháp Luật: Đăng ký, xin cấp giấy phép khai thác nước ngầm tại cơ quan tài nguyên nước địa phương. Lắp đặt đồng hồ đo lưu lượng và báo cáo định kỳ.
2. Sử Dụng Nước Tiết Kiệm & Hiệu Quả:

• Công nghiệp/thương mại: Áp dụng công nghệ tiết kiệm nước, tái sử dụng nước (tuần hoàn nước làm mát, xử lý nước thải để tái sử dụng cho các mục đích không yêu cầu chất lượng cao).
• Nông nghiệp: Chuyển đổi sang phương pháp tưới tiết kiệm (tưới nhỏ giọt, phun mưa).

3. Tìm Nguồn Thay Thế: Ưu tiên sử dụng nước mặt (sông, hồ) đã qua xử lý. Đầu tư hệ thống thu gom và xử lý nước mưa để sử dụng cho các mục đích phù hợp.
4. Đầu Tư Công Nghệ Xử Lý & Quản Lý:

• Đối với nguồn nước đã bị ảnh hưởng (nhiễm mặn, nhiễm phèn), cần đầu tư hệ thống xử lý chuyên dụng (lọc RO, khử mặn, khử phèn).
• Sử dụng các giải pháp quan trắc tự động để giám sát chất lượng và mực nước ngầm.

Khai thác nước ngầm trái phép là một giải pháp ngắn hạn nguy hiểm, đánh đổi tương lai bền vững lấy lợi ích trước mắt. Việc chuyển đổi sang khai thác hợp pháp, tiết kiệm và đầu tư vào các nguồn nước thay thế không chỉ là trách nhiệm pháp lý, mà còn là chiến lược thông minh để bảo vệ tài sản, uy tín doanh nghiệp và góp phần bảo vệ nguồn tài nguyên chung cho thế hệ tương lai. Để bảo vệ nguồn tài nguyên này Nghị định 290/2025/NĐ-CP đã được ban hành và chính thức có hiệu lực từ ngày 25/12/2025. Nghị định đã đề ra các mức chế tài kèm theo các hình phạt bổ sung nhằm khắc phục hậu quả do khai thác nước ngầm gây ra mức phạt có thể lên đến 250 triệu đối với cá nhân và 500 triệu đối với tổ chức.

Link file nghị định: https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2025/11/290nd.signed.pdf

‍